Taal van de natuur. De natuur kent een aantal spelregels en eentje daarvan is fotosynthese. Ik vond het wel leuk om daar wat meer over te weten, want planten staan aan de basis van het leven. Planten, daar vindt fotosynthese in plaats. En zonder planten geen dieren en mensen.
En daarom vandaag Charlotte Gommers tegenover mij, universitair docent aan de Wageningen Universiteit, de WUR. Plantenfysiologie, zeg ik goed. Klopt. En we gaan het vandaag hebben over al die spelregels die in de natuur plaatsvinden want een groot deel van planeet aarde bestaat ook uit biomassa en zijn
uiteindelijk natuurlijk ook hoofdzakelijk gewoon planten ze ben ik heel erg benieuwd naar maar starten met een grote vraag dus ook voor jou wat zou jij veranderen als je het een jaar voor het
Charlotte Gommers
zeggen hebt in de wereld ja hele hele grote vraag denk dat voor mij ook vanuit mijn rol als docent zou ik heel graag willen inzetten op beter onderwijs en onderwijs beschikbaar voor iedereen
alle kinderen jeugd op de wereld ik denk dat daar ja kennis is macht en ik denk als we daar met ja wat meer waarde aan zouden geven dan zou de wereld ook in potentie een heel stuk mooier kunnen worden
ja dus zowel in nederland als wereldwijd denk dat daar nog een inhaalslag te behalen is nou
Marnix Kluiters
voor de mensen die daar al voorbij zijn die mogen dan lekker naar dit interview luisteren of naar jouw, je hebt een lezing gegeven ook op YouTube zag ik voorbij komen, was ook heel erg boeiend. Dat ging wat meer volgens mij ook over plant gezondheid en alle andere dingen over planten.
Je hebt meegeschreven aan een mooi boekje van de Biowetenschappen en Maatschappij over plant gezondheid ook. Dus je bent er wel heel erg mee bezig, fundamenteel onderzoek naar planten ook.
Charlotte Gommers
Ja vertel, waarom ben je zo gefascineerd door planten? Ja dat is eigenlijk pas ontstaan tijdens mijn studie biologie in Nijmegen en ik vond biologie gewoon een heel mooi vakgebied dus ik ging dat studeren niet wetende welke kant ik
op zou willen en pas toen ik daar leerde dat planten eigenlijk veel meer zijn dan statische organismen zeg maar dat die ook op hun omgeving kunnen reageren en dat ze eigenlijk heel ingewikkeld in elkaar zitten.
Dat fascineerde mij zo dat ik daarin ben gaan specialiseren in mijn master. Daarna in een promotieonderzoek. En op die manier ben ik erin gerold. Eigenlijk voornamelijk kijken naar hoe planten op hun omgeving kunnen reageren.
Marnix Kluiters
Wat doe je dan vandaag de dag? Waar hou je je mee bezig?
Charlotte Gommers
Ik hou me nu binnen de vakgroep plantenfysiologie bezig met de rol van plant specifieke organellen in de cellen dus echt op celniveau dat zijn de chloreplasten of bladgroenkorrels de komen straks nog meer over te spreken denk ik hoe die de reageren op stressvolle omgeving voor alle luisteraars die denken dat ze bij dit organellen
Marnix Kluiters
et cetera al afhaken ik heb zelf biologie na de derde laten vallen dus het zal gok ik een vrij toegankelijk gesprek worden ik heb ooit economie en accountie gestudeerd en ja toen ik erachter kwam dat de biologie ook bepaalde soort
spelregels heeft soort boekhouding van de aarde en vind ik dit steeds fascinerende worden dat is eigenlijk wel hoe het werkt toch want er zijn gewoon een aantal speelregels die de natuur kent klopt ja ja en en wat zijn de belangrijkste en want we gaan zo hebben over planten maar eigenlijk als je een
plant kijkt dan heeft een plant volgens mij water nodig dat weten we allemaal dat als we planten thuis geen water geven dat dat die dood gaat hij staat in potgrond als je planten thuis hebt dat zijn gewoon de voedingsstoffen en uiteindelijk ook
Charlotte Gommers
licht zonlicht denk ik klopt ja ja dat zijn eigenlijk de drie belangrijkste pijlers waar een plant op kan op kan groeien ja en dan beginnen we
Marnix Kluiters
toch ook even met de zon want de zon was natuurlijk vele malen eerder dan dan de aarde en uiteindelijk is de aarde natuurlijk ontstaan en ja staan planten die zijn er ook al veel eerder dan al het dierlijk en menselijk leven, denk ik.
Charlotte Gommers
Ja, want eigenlijk is de aanwezigheid van planten of fotosynthetiserende organismen, het zijn niet alleen planten, die maken het eigenlijk mogelijk dat er ander leven op aarde is.
Want daardoor is de zuurstof in de atmosfeer gekomen. En zoals je wel weet, zuurstof hebben wij nodig om in te ademen, om energie om te kunnen zetten. En zo geldt dat voor alle dieren. En daarom zijn planten dus zo essentieel geweest aan het begin van de evolutie.
Marnix Kluiters
En eigenlijk zeg je dus dat voordat er planten waren, er eigenlijk ook geen zuurstof in de atmosfeer zat.
Charlotte Gommers
Ik moet zeggen, ik ben geen fysioloog, maar…
Marnix Kluiters
In ieder geval de hoeveelheid zal drastisch anders zijn geweest.
Charlotte Gommers
Ja, precies. Het is een essentieel omslagpunt geweest.
Marnix Kluiters
En weet je ook wanneer die planten dan zijn ontstaan of hoe dat gekomen is? Of waar moet ik dan aan denken? Of hou je te veel bezig met het nu voordat ze gestoord zijn?
Charlotte Gommers
Ja, daar heb ik niet de parate kennis voor.
Marnix Kluiters
Dan laten we vooral doorgaan op die parate kennis die je wel hebt. Want dat is meer dan interessant genoeg. En dat is toch dat stukje fotosynthese want uiteindelijk hebben we natuurlijk een gigantische kernreactor is het volgens mij gewoon op ja een hele grote afstand de zon die ja
uiteindelijk volgens mij kern fusie pleegt komen lichtstralen uit naar goed tot zover mijn natuurkundige kennis precies waar dat licht komt op de aarde en dan gebeurt wat interessants hoe werkt dat want dan praten we over fotosynthese uiteindelijk ja klopt en als je het over licht
Charlotte Gommers
hebt is het voor planten belangrijk om te realiseren dat licht niet één kleur licht is. Het is een heel, ja dat zie je als er een regenboog is bijvoorbeeld of een olievlek, dan zie je dat licht eigenlijk bestaat
uit heel veel kleuren en die verschillende kleuren licht, dus verschillende golflengtes van licht, hebben ook verschillende energie en planten nemen vooral blauw en rood licht op in hun bladeren dat zijn hoe ja dat zijn de kleuren ligt met heel veel energie en die worden
op dat wordt opgevangen in dus die bladgroen korrels die ik net al even aanhaalde in bladgroen korrels zitten bepaalde pigmenten en een van die type pigmenten zijn is chlorofiel dat zijn de
groene pigmenten dat maakt dat een plant er ook groen uitziet want groen licht wordt weer kaatst blauw en rood licht wordt opgenomen en dat blauw en rood licht dat is eigenlijk de energiebron voor de zogenaamde
lichtreacties in die bladgroenkorrels en tijdens die lichtreacties wordt dat die lichtenergie met behulp van wat water worden energie rijke moleculen aangemaakt atp bijvoorbeeld en daarmee
Marnix Kluiters
starten fotosynthese ja en we hebben natuurlijk vaak over een energietransitie dat gaat dan ook over uiteindelijk een systeem wat op fossiele brandstoffen draait naar een systeem wat veel meer draait op op dingen als zonlicht et cetera volgens mij als je het hebt over
zonne-energie dan draai je weer op een andere manier zet je die lichtenergie om in in echte energie of echte energie dat het dan ga ik al de mist in maar dat jullie ze vast snap wat ik bedoel maar chemische energie zou ik het uiteindelijk zijn al die fossiele brandstof
en het ook gewoon plantenresten waar die reactie in het verleden plaats heeft gevonden en loopt in de bodem op straat ja ja en hoe zit dat dan want je hebt het over zonlicht bevat een lichtstraal dan letterlijk dus gewoon energie wat om in een plant
Charlotte Gommers
omgezet wordt in iets wat wij dus als mensen kunnen gebruiken ja ja dat is ja de licht zijn fotonen dat zijn de soort ja onzichtbare stofjes en die kunnen dus in een plant bepaalde moleculen in een andere staat van energie zetten.
Waardoor er een hele reactie volgt. Waardoor de andere moleculen gaan stromen. En door die stroming kan een plant daar chemische energie van maken.
Marnix Kluiters
Ja, want dan heb je het er denk ik eigenlijk gewoon over dat door die reactie die plaatsvindt er min of meer voeding eigenlijk loskomt in een plant. Waardoor die plant in beweging kan komen. Of in ieder geval zo’n proces tot levensvatbaarheid kan organiseren.
Charlotte Gommers
Ja, want net ben ik gestopt bij die lichtreacties. Dan heb je dus energie rijke moleculen zoals ATP of NADPH. Hoef je allemaal niet te onthouden. Maar dan komt de tweede fase van de fotosynthese. Dat zijn de zogenaamde donkereacties.
Dat is een beetje een misleidende naam, want die vinden niet plaats in het donker. Maar daar is geen licht bij nodig. Dus licht onafhankelijke reacties. En in die reacties gebruikt de plant koolstofdioxide dus co2 die uit de lucht wordt
opgenomen om daar weer met wat water suikers van te kunnen maken en op die manier wordt koolstof dus wat co2 bestaat uit koolstof en en ja gen zuurstof ja en die wordt dan vastgelegd in suikers
en dat is eigenlijk de start van alle bouwstoffen voor zowel planten als voor ons en ook die fossiele brandstoffen en als je
Marnix Kluiters
nu bij suiker denkt aan dat je daar dik van wordt dan is suiker toch eigenlijk gewoon de basis van het leven denk ik ja ja en want hoe zit dat dan die suiker kan uiteindelijk ook weer omgezet worden in alle andere interessante systemen of hoe werkt dat dan verder ja suiker is eigenlijk
Charlotte Gommers
het klinkt bijna een beetje negatief natuurlijk maar het is dus eigenlijk vastgelegd koolstof, dus glucose. En dat kan ook nog in planten omgezet worden als opslagbron, bijvoorbeeld in zetmeel.
En dat is de koolstofbron die wij opeten. En die wij nodig hebben om weer af te breken, om weer energie uit te halen. Dus de plant stopt daar een beetje energie in om dat te maken.
Die energie komt van zonlicht. En als wij het weer afbreken, dan komt daar weer energie vrij. En die energie hebben wij nodig om onze spieren te laten bewegen. Of om te groeien.
Marnix Kluiters
En dan zetten wij het weer om en dan komt er weer CO2 uit ons.
Charlotte Gommers
Ja, wij ademen dat uit. Ja, dat is de kringloop.
Marnix Kluiters
En nou had je het net over die lichtstraal. Dus er komt zonlicht binnen. Dat komt neer. En dan heb ik mij wel eens laten vertellen dat je voor fotosynthese groen nodig hebt. Dus eigenlijk dat alles wat groen is. Of ja, niet alles wat groen is waarschijnlijk, maar als je van bovenaf zou kijken op de aarde, dan kunnen op de plekken waar het groen is, kan fotosynthese plaatsvinden.
En als je dus bijvoorbeeld in de landbouw een stuk land hebt waar het braak ligt, dus je hebt een plant gehad en die heb je een tijdje weggehaald en daarna pas kun je er weer een nieuwe plant neerzetten, dan is bruin en vindt er geen fotosynthese plaats. Maar dat is natuurlijk niet doordat het groen is als ik jou hoor, want eigenlijk is dat een beetje misleidend effect.
Maar hoe werkt dat? Klopt het dat je dat wel op alleen de plekken waar het groen is, die fotosynthese plaatsvindt?
Charlotte Gommers
Min of meer klopt dat, ja. Dus planten die zien er dus groen uit omdat ze groen ligt weer kaatsen. Dus dat zijn die bladgroen korrels. Dus daar waar bladgroen korrels zijn, daar kan fotosynthese plaatsvinden.
Maar een belangrijke plek voor fotosynthese is ook de oceaan bijvoorbeeld er zit heel veel micro algen in en die kunnen ook fotosynthese doen maar dit dat ziet er natuurlijk niet groen uit dus dat is
Marnix Kluiters
misschien wel belangrijk om ook nog een dus je op landoppervlak is het wel ongeveer geldig en in de oceaan is weer anders ja en hoe werkt dan verder want uiteindelijk hebben dan die licht de schaal die binnenkomt je zegt er zitten in die lichtstraal zitten de grootste energiebronnen
die zijn de blauwe en het rode licht dus groene licht wordt verkaat staren zien die planten de groen uit en dan komt die reactie op gang wat er dan in die plant eigenlijk gebeurt is volgens mij dus dat de c2 uit de lucht vastgelegd wordt dan verdwijnt denk ik de zuurstof die wordt dan uit
gestoten en de koolstof slaat zich op in de plant in uiteindelijk zaken die wij dus kunnen gebruiken als mens klopt dat zodat op een scheidsproces Klopt dat zo, dat het een schrijvingsproces is?
Charlotte Gommers
Klopt. Ja, en dan is het wel voor de ademhaling, dus het tegenovergestelde proces van fotosynthese, is dan weer zuurstof nodig om die suikers af te kunnen breken. Maar planten doen zelf ook aan die ademhaling,
want als ze willen groeien, moeten ze weer die suikers omzetten, afbreken om weer energie te krijgen om zelf te kunnen groeien. Maar netto stoten ze meer zuurstof uit over het algemeen dan dat ze maken.
Het blijft altijd zuurstof over, dus ze stoten altijd uit.
Marnix Kluiters
Maar wij als mens ademen natuurlijk wel CO2 in, maar dat ademen we dan ook direct weer uit, want dat nemen we niet op in het lichaam, maar dat zit gewoon in de atmosfeer natuurlijk. Maar een plant heeft dus wel degelijk ook zuurstof nodig, want als je dus een plant in een zuurstofarme ruimte neerzet,
dan gaat het ook niet goed.
Charlotte Gommers
Klopt, ja, planten hebben wel zuurstof nodig.
Marnix Kluiters
Ja, en hoe ziet dat er verder dan uit want uiteindelijk gebeuren er in planten natuurlijk fascinerende dingen je hebt oneindig veel soorten planten waarschijnlijk hoe werkt dat want ik denk we hadden het net al even over dat je volgens mij
drie zaken nodig hebt voor een plant dat is water natuurlijk potgrond als je thuis verzetten en dan licht en hoe hebben die drie een interactie met elkaar nou Nou ja, licht hebben we net al gehad.
Charlotte Gommers
Dat is de energiebron. Water is dus nodig om… Is ook echt nodig voor de fotosynthese. Daar, ja, om dat zonlicht om te zetten in chemische energie. En ja, water is voor een heleboel andere processen ook nog nodig.
En die voedingsstoffen uit de bodem, die zijn nodig om andere bouwstenen voor groei te kunnen maken. Dus planten zijn opgebouwd net als wij uit cellen en die cellen ja er zitten allerlei soorten verschillende moleculen in maar ook heel belangrijk eiwitten en
dna daarvoor heb je allemaal andere nutriënten zoals stikstof en fosfor en ja dat heb je allemaal
Marnix Kluiters
voor nodig ja en dan maak je het eindelijk ook eiwitten onder andere denk ja ja en welke voedingsstof zijn dat we uiteindelijk is van plan natuurlijk een prachtige stof die wij gewoon nodig hebben om ook te kunnen leven.
Er worden natuurlijk ook veel medicijnen van gemaakt, noem het dan maar op. Wat voor verschillende vormen zitten er allemaal in?
Charlotte Gommers
Een hele verschijnenheid. Je hebt macronutriënten, dat zijn dan meer de fosfor en stikstof, calcium. Maar je hebt ook ijzer, neem ik planten ook op in kleinere maten.
En andere, kalium. Ja, allerlei soorten nutriënten die je zou kunnen bedenken. En zouten in mindere maten.
Marnix Kluiters
En wat we nu zien, want we hebben het vaak over een stikstofcrisis, is eigenlijk dat die macronutriënten, dat die eigenlijk te veel erin gestopt worden, denk ik. Want daardoor zijn we handmatig heel veel bepaalde nutriënten toe gaan voegen,
waardoor bepaalde planten soorten eigenlijk wel overleeft en
Charlotte Gommers
andere niet wat kun je daar nog over ja daar dan gaan we iets meer richting de ecologie en daar sommige planten hebben zich gespecialiseerd om op hele schrale bodem te kunnen groeien en dus om
met plekken waar weinig stikstof is of ze weinig fosfaat is om daar te kunnen groeien en als wij dat blijven toe in pompen in onze landbouw en dat stroomt uit in natuurgebieden, dan gaan die planten verdwijnen door planten die veel makkelijker, die veel sneller groeien en die goed gaan op bodems met heel veel nutriënten erin.
Marnix Kluiters
En ik moet er altijd een beetje aan basketbal denken. Bij basketbal krijg je natuurlijk vanzelf dat doordat de spelregels zo opgesteld zijn dat dat ding ergens hoog in de lucht hangt, dat er veel lange mensen in meedoen als je dat als je de de basket of hoe
dat ook mag heten op de grond zet dan zullen misschien heel kleine mensen juist te veel makkelijker kunnen meedoen en veel beter renderen en dat is natuurlijk ook hoe de natuur werkt dat degene die het beste kan omgaan met spelregels die er zijn uiteindelijk overwint ja dat is
Charlotte Gommers
eigenlijk evolutie ja ja dit is vijf of de fittest en er zijn natuurlijk een aantal interessante dingen
Marnix Kluiters
die we doen want we zijn natuurlijk als mens aan het interveneren in dat natuurlijke systeem. Maar het is natuurlijk ook bijzonder interessant dat die fotosynthese, dat licht, dat straalt natuurlijk op de aarde. Dan kun je
dat natuurlijk als je heel veel bladgroen hebt, denk ik, maximaal opvangen. Dat leerde ik ook in een interview van Stijn Heijs, die met voedselbossen werkt. En die zei, ja, eigenlijk het interessante met voedselbossen is dat doordat een bos heel veel verschillende laagjes heeft,
we eigenlijk een maximale hoeveelheid fotosynthese hebben die plaatsvindt. Dus eigenlijk een maximale hoeveelheid fotosynthese die plaatsvindt. Dus eigenlijk een maximale hoeveelheid chemische energie die opgevangen wordt. Hoe zit dat? Zou je daar wat meer over kunnen vertellen?
Charlotte Gommers
Ja, nou daar heeft hij helemaal gelijk in. Wat natuurlijk vaak in een heel dicht bos wordt het meeste licht al in het bovenste bladerdek opgevangen. Maar er is altijd licht wat door het bladerdek heen komt.
En daar kunnen andere planten nog prima opgroeien. Er zijn planten die zich hebben aangepast aan lagere lichtcondities, dus meer in de schaduw groeien, die kunnen daar dan nog prima groeien. Anders
zou een bos altijd kaal zijn op de bodem. En natuurlijk hebben ook niet alle planten dezelfde cyclus door de jaargetijden heen. Dus op het moment dat de bomen nog geen blad hebben, is er
natuurlijk heel veel licht op de bodem. En dat is dus ook in de landbouw in de monocultuur ben al die planten zijn tegelijkertijd geoogst en licht zo’n land braak ja braak zeg maar en dan komen ze allemaal
weer tegelijk op en dat is eigenlijk niet een efficiënte manier om het licht wat gedurende een jaar op zo’n op zo’n landbouwgrond komt om dat te benutten en in zo’n voedselbos zou je dat
Marnix Kluiters
iets meer uit fase kunnen trekken denk ik ja want in de natuur is dus eigenlijk zodat je een soort zeef hebt met de eerste lichtstralen die opgevangen worden en dan valt er wat doorheen en denkt een andere plantsoort hey daar kan ik nog wel wat mee
en de waarschijnlijk de plantsoort die dan daar weer onder zit die denkt daar kan ik weer wat mee ja zo krijg je een heel aantal diversiteit aan planten die op verschillende condities eigenlijk gebouwd zijn ook op verschillende manier hun krachten kunnen etaleren ja en ik
Charlotte Gommers
heb net uitgelegd dat de grootste energiebron zijn rood en blauw licht maar op moment dat dat schaarser is kunnen planten groen licht ook wel degelijk gebruiken de zit minder
energie in maar het kan wel de fotosynthese drijven ja ja dus dan leert
Marnix Kluiters
een plant gewoon om dat laatste restje energie om daar weer heel erg goed in te worden precies en als we het nou hebben over de reguliere landbouw van ieder geval wat er denk misgaat dan zien we dus dat dat je eigenlijk als je van bovenaf zou kijken, braak ligt een stuk grond.
Dan hebben we de plant geoogst, maar dan op bruine grond gebeurt het eigenlijk niet zoveel. Of in ieder geval vindt geen chemische…
Charlotte Gommers
Geen fotosynthese.
Marnix Kluiters
En dus wordt er eigenlijk van zonlicht geen chemische energie omgezet. Maar eigenlijk als je er puur rendementsdenkend naar kijkt, dan is dat dus heel erg zonde. Waarom doen we dat?
Charlotte Gommers
Ja, waarom doen we dat? Omdat in de winter zullen gewassen niet zo hard en niet zo goed groeien.en dan heb je weer andere omstandigheden die niet ideaal zijn om zo snel mogelijk een plant te laten groeien dus ik denk dat dat de reden
Marnix Kluiters
is ja ja want de natuur bestaat ik heb weer diversiteit maar de daar zitten we ook in de landbouw vaak niet zo op te wachten toch want het is eigenlijk heel onhandig als je allerlei
Charlotte Gommers
verschillende planten bij elkaar precies ja in de de het grootste deel van de landbouw wordt
Marnix Kluiters
in monoculturen gewerkt ja en wat is daar dan het idee van want is dat dan omdat een bepaalde plantsoort heel efficiënt is voor wat je had het net over suiker en zetmeel als als we het hebben
over een aardappel dan is dat volgens mij heel veel zetmeel klopt hoe werkt het dan precies is dat dan gewoon om de manier hoe wij dat kunnen oogsten of hoe wij met die chemische energie
Charlotte Gommers
kunnen omgaan dat dat voor ons het makkelijkste is om daar de energie uit te halen of zo ja de Ja, goede vraag. Ik ben natuurlijk geen landbouwkundige, maar ik zou inderdaad denken dat de efficiëntie in de landbouw ligt hoger als je met één soort werkt.
En dan kan er één machine gebruikt worden om te oogsten en kan er één protocol worden gebruikt om pesten te bestrijden en om onkruid te bestrijden.
Onkruid is ook alweer zo’n mooie term. Wat eigenlijk bedacht is. Als plantkundige vind je niet zo snel iets in de onkruid, denk ik.
Marnix Kluiters
Waarom vinden wij het onkruid? Omdat we het lelijk vinden?
Charlotte Gommers
Ja, omdat het lelijk is en omdat het niet gewenst is. Maar ja, eigenlijk zijn dat vaak wel de planten die het slimste moeilijke omstandigheden kunnen herstaan.
Marnix Kluiters
Terwijl onkruid is eigenlijk gewoon licht omzet in de chemische energie is een plek waar wij waar waar het eigenlijk door heel veel andere planten
Charlotte Gommers
niet mogelijk is precies ja en vaak zijn de planten die niet de mooiste bloemetjes hebben of de in een tuin maar dat is natuurlijk logisch want die
Marnix Kluiters
zit op de op de op de rotste plek en die wet ja dat was maken we zijn het om
Charlotte Gommers
kruid ja terwijl eigenlijk doen zijn super slimme planten dus en heb je meer
Marnix Kluiters
van dat soort voorbeelden want ik vind dit al wel een hele interessante want ook die om kruid dat zou je ook gewoon in een verbrandingsoven kunnen gooien om er letterlijk elektrische energie van te maken. Want het is natuurlijk gewoon biomassa. Dus we kunnen het gewoon heel nuttig inzetten, lijkt mij.
Klopt.
Charlotte Gommers
Ja, dat zou kunnen. Ja, en ik denk wel dat het per omgeving verschillend is welke onkruid waar goed groeit. Maar ja, dat zou je kunnen doen, denk ik. Maar het is natuurlijk wel zo dat planten concurreren met elkaar.owel onder de grond om voedingsstoffen en water als boven de grond om licht en dan als je een monocultuur aan onkruid maakt is dat weer
Marnix Kluiters
niet zo efficiënt misschien nee want onkruid is natuurlijk heel goed op de plekken waar het waar de minste energie zit dus als je dat alleen maar onkruid doet dan heb je natuurlijk heel veel
Charlotte Gommers
andere planten die daar misschien veel geschikt voor zijn ja of ook wel plekken waar wel veel energie zit, maar die gewoon heel snel groeien en daardoor als eerste er gebruik van kunnen maken.
Marnix Kluiters
En ik ben nog wel benieuwd, want je hebt het nu over concurrentie. Dat is volgens mij ook uiteindelijk evolutie. Maar in ieder geval dat het een soort spel is, naar die spelregels van de natuur. Uiteindelijk is het natuurlijk ook zo dat die planten met elkaar concurreren om dus licht, om water, om voedingsstoffen.
Dat betekent ook dat planten onder druk staan, stress. En je had het daar ook over dat sommige planten dan zich langer maken of zich uitrekken en dat het ook niet altijd de meest handige manier is om optimaal om te gaan met de resources die er zijn, de hulpbronnen. Hoe gaat dat in z’n werk?
Charlotte Gommers
Klopt. Ja, als je denkt aan concurrentie om licht. Nou ja, planten die ongeveer even groot zijn, die zullen elkaar op een gegeven moment toch kunnen gaan overschaduwen als ze dicht bij elkaar groeien.
En om dat te voorkomen kunnen planten zodra ze merken dat er een plant naast zich staat. Dat komt doordat groene bladeren weer kaatsen. Dus groen licht, maar ook nog een ander kleur licht. Dat is verrood licht.
Marnix Kluiters
Ja, maar dit is wel even interessant. Want jij zegt nu eigenlijk dus dat planten kunnen zien.
Charlotte Gommers
Ja, ze hebben geen ogen, maar ze kunnen wel licht het spectrum waarnemen. Ja, maar je hebt het over verrood licht.
Marnix Kluiters
Wat is dat precies? Want dat is iets wat wij zelf niet kunnen zien. Nee, verrood licht. Wat is dat precies? Want dat is iets wat wij zelf niet kunnen zien.
Charlotte Gommers
Nee, verrood licht zit helemaal aan de rand van het spectrum en buiten ons gezichtsveld. Dat is tussen rood en infrarood licht in, als het ware. En planten kunnen dat wel waarnemen. En dat zit wel gewoon in het zonlicht, dus dat wordt weer kaatst.
Ze nemen het niet op, zozeer voor fotosynthese. Dus als wij verrood licht zouden kunnen zien, zouden planten er ook niet groen uitzien maar een beetje donker rood. Dus dat is echt het grootste deel van het licht wat ze weer kaatsen. Maar ze kunnen dat
dus ook waarnemen en ze zien daardoor of er een andere plant dicht bij ze staat omdat het licht dan alle kanten op wordt weer kaatst. En dat is dus voor een plant een signaal dat er een andere
buurplant is en dat er mogelijk competitie om licht gaat plaatsvinden dus dat ze mogelijk overschaduwd gaan worden en dan omdat te voorkomen gaan ze is inderdaad heel lang groeien energie steken in lange stengels lange bladeren
bladeren omhoog plaatsen en ook planten kunnen hun energie maar een keer gebruiken en dat gaat dan vaak ten koste van bijvoorbeeld het wortelstelsel en ik moet een beetje voetbal
Marnix Kluiters
denken dat als je rustig aan de bal bent en op gegeven roept je keeper van de oude komt iemand aan moet je gaan rennen en betekent dus inderdaad dat je die sprint niet nog een keer kan in zet op een andere plek op het feest is dus je moet in actie komen om je te verdedigen dat
maakt je dan natuurlijk ook lees maar het is natuurlijk ook in zekere zin zonde want je zegt al daardoor gaan de alle dingen verloren en je noemt het wortelstelsel andere dingen wat hoe werkt dat precies want ik kan me
ook voorstellen dat competitie juist hele goede effecten heeft ja het heeft
Charlotte Gommers
natuurlijk als goed mogelijke goede uitkomst dat je dus niet wordt overschaduwd en dat je dus licht kan blijven opvangen en dus weer die energiereserves kan aanvullen. Maar zoals ik zei, de energie kan maar één keer ingezet worden en als dat gebeurt in de lengte groei, dan kunnen planten daar heel zwak en wiebelig van worden, waardoor ze weer makkelijker omwaaien bijvoorbeeld.
En als je te weinig investeert in je wortelstelsel kan je daardoor weer andere crisis krijgen door te weinig voedingsstoffen of te weinig
Marnix Kluiters
water opnemen en ja dus het is eigenlijk een continue afruil van overleven en mogelijkheden zoeken om en sterker te worden maar ook om om erbij te kunnen horen eigenlijk precies ja en als je daar hebt over landbouw want ik ken
natuurlijk allemaal die grote maisvelden of zo dan had ik je volgens mij ook een voorbeeld horen geven dat je dat daar ook in kan zien. Klopt dat? Klopt,
Charlotte Gommers
ja. Dus die competitie om licht, die gebeurt niet alleen in de natuur, maar ook in landbouw, in monoculturen. En daar kun je dan bijvoorbeeld zien, als je langs een maisveld loopt, zijn
vaak de planten die aan de rand staan, dus langs het voetpad of fietspad, zijn wat lager. En dat komt omdat die maar van één kant andere planten waarnemen. Dus die zijn minder in die competitie om licht, dus die strekken zich minder hoog uit.
Dus als die maisplanten allemaal ongevoelig zouden zijn voordat de verrood ligt, zouden ze allemaal een stuk kleiner blijven. En zouden ze misschien meer energie steken in hun maiskorrels.
Marnix Kluiters
En zijn de maiskorrels aan de zijkant van het plantenleven dan zeg maar ook lekkerder? Of komt dat daarin ook terug? Of is dat niet zo te zeggen?
Charlotte Gommers
Eh, dat zou ik niet weten. Nee. Maar ja, ik weet ook terug of is dat niet zo te zeggen? Zou ik niet weten. Nee, maar ik weet ook niet of er weer andere problemen zijn langs de rand van het veld. Maar dat is wel een interessante vraag.
Marnix Kluiters
Maar dat verrood ligt dus eigenlijk wel het systeem waarin planten dus hun omgeving scannen en bepalen van moet ik wel of niet aan de slag. En je zei ook al in het voorgesprek wat we even hadden van het is niet zo dat eigenlijk op basis van de dreiging gaat een plant al aan de slag.
Charlotte Gommers
Klopt. Ja, want dat verrood licht, dat wordt dus alweer kaatst. Dat wordt altijd weer kaatst. En planten nemen dat dus al waar voordat er echt overschaduwing plaatsvindt. Dus het kan ook nog zijn dat die overschaduwing nooit komt.
En dan is het dus voor niks geweest.
Marnix Kluiters
Ja, dus dan heb je eigenlijk een hele hoge boom, bij wijze van spreken. Dat als je, stel we zouden handmatig verrood licht aan uitzenden, dan heb je eigenlijk een hele hoge boom die heel veel energie verloren is om hoog te worden. Precies. En tegelijkertijd is dit natuurlijk precies waarom hoge bomen ontstaan zijn.
Lijkt mij. Of interpreteer ik dat te snel?
Charlotte Gommers
Goeie vraag. Ja, misschien wel. Zo heb ik er nog nooit echt naar gekeken. Maar ja, inderdaad. Het is wel belangrijk om een verschil te zien tussen wat een plant tijdens hun leven kan doen.
Dat noemen we adaptatie dus de mogelijkheid om je aan te passen aan je omgeving en evolutie is een veel langgerekt er proces over meerdere generaties dus het is niet zo dat een plan als een plant nu veel in de schaduw groeit dat zijn nakomelingen ook automatisch grote zijn maar het feit dat bepaalde soorten zich steeds meer gingen
aanpassen in dicht op elkaar staan daardoor zijn ze wel ook uiteindelijk hoger geworden ja maar dat is wel interessant wat je
Marnix Kluiters
zegt van de betekent eigenlijk als terug naar die basisbal metafoor dat dit gaat om het uitstrekken en dan kun je de bal gemakkelijker vangen maar dat jij je vaak uitstreekt betekent natuurlijk
Charlotte Gommers
nog niet per cent je grotere kinderen krijgen nee nee ik wil wel zijn maar nee ja nee dat is
Marnix Kluiters
een essentieel verschil ja en hoe reageren planten dan nog meer want uiteindelijk is het natuurlijk wel ook een proces wat gaande is gaan wij daar dan op een goede manier mee om want uiteindelijk heb je natuurlijk ook meegewerkt aan
een bundel over plantige gezondheid hoe staat het met de plant gezondheid ben je daar een beetje
Charlotte Gommers
tevreden over of zie je ook wel heel veel risico’s ja nou er zijn wel risico’s die komen met nou ja op kleine schaal als je dus hebt over die dat ontwijken van schaduw wat dus in monoculturen bijvoorbeeld heel veel gebeurt
daar dan een andere afweging dus niet alleen het wortelstelsel wordt onder geschikt maar ook de afweersysteem wordt ondergeschikt dus planten zijn daardoor vatbaarder voor allerlei ziektes omdat ze die energie niet in afweer kunnen steken en überhaupt zoals wij op landbouwbedrijven krijgen
krijg je natuurlijk steeds meer die die pest via de ziektes en insecten die kunnen zich ook makkelijker aanpassen aan planten als ze met z’n allen bij elkaar staan als een monocultuur groeien dus dat is wel een probleem
de de bodem wordt schraler waardoor je dus die dat de microbioom in de bodem volgens mij heb je daar ook al wel eens eerder over gehad zeker maar toch wat wat is het microbioom ja een microbio bio dat is eigenlijk de verzameling van bacteriën dat kan in
Marnix Kluiters
een bodem zijn kan in onze darmen zijn kan echt en eigen raad je dan gewoon over een grote chemische fabriek waarin allerlei stoffen is gezet worden waardoor planten daar weer gebruik van schiet
Charlotte Gommers
en is essentieel voor de groei van planten en ja dat is in de landbouw voor lang beetje achter achtergesteld gebleven en zowel planten als dat microioom zijn ook heel erg gevoelig voor de voor de
klimaatverandering natuurlijk dus de hogere temperatuur meer droogte maar ook meer over stromingen is in allerlei opzichten problematisch ja want eigenlijk in de kern betekent dat gewoon
Marnix Kluiters
dat de aanpassing van de omgeving sneller gaat dan dat de aanpassing van de planten en het systeem
Charlotte Gommers
bijzien en precies en dat geldt wel in de natuur als misschien nogal meer in de landbouw want daar zijn we natuurlijk die aanpassingen zijn echt gericht geweest op zo hoog mogelijke opbrengst en totaal
niet voor heel veel heel lang is het totaal niet de rekening gehouden met een
Marnix Kluiters
duurzame manier van nee want dan ben je dus eigenlijk gewoon de spaarrekening aan het uitputten ja en een ander interessant ding wat er natuurlijk bij komt je hebt het over hittestress bijvoorbeeld ook daar we natuurlijk sowieso ook planten voor nodig maar ook verzilting is volgens mij
groot probleem en hoe speelt kijk zoet water is natuurlijk erg nodig voor planten maar zout water is volgens mij groot probleem klopt en hoe doen we welke rol speelt dat want dat lijkt me wel ook ja met een stijgende zeespiegel wel een probleem
Charlotte Gommers
wat steeds groter ja ja verzilting van de bodem is wordt steeds een grote probleem en ook op andere gebieden dan dat het oorspronkelijk misschien nooit al een probleem was en dat komt door de stijging van zeespiegel en de instroom van zout water
in rivieren bijvoorbeeld, maar ook door de manier waarop wij planten water geven op landbouwgronden. Het water verdampt, maar de beetje zouten wat ook in zoet water zit blijft achter en
daardoor bouw je eigenlijk steeds meer zouten op in de bodem. Dus verzilting is niet iets wat alleen maar wordt veroorzaakt door zeewater, maar ook door droogte en verdamping, landbouwbedrijven. En dat is een groot
probleem omdat zout bestaat uit natrium en chloride en natrium-ionen zijn gewoon giftig voor planten als ze daar te veel van hebben. Dus dat is eigenlijk gewoon een vergift,
de meeste plantsoorten kunnen daar niet zo goed tegen.
Marnix Kluiters
En wat gebeurt er dan ik hoor jou iets heel interessant zou vertellen in dat college van studium generalen op youtube volgens mij was het daar dat op moment dat dat dus gebeurt dat een plant ook stopt met ademen klopt hoe werkt
dat precies van die gaat mijn kennis ja dan de geluk wel maar ja ik vond het wel heel interessant
Charlotte Gommers
om om het verdedigingsmechanisme daarvan te horen ja klinkt helemaal niet logisch om te stoppen met ademen om zoutinname te voorkomen maar daarvoor is belangrijk om te realiseren dat de manier waarop planten water uit de bodem opnemen is eigenlijk
doordat ze in de bladeren zitten gespecialiseerde cellen dat noemen we huidmondjes die kunnen open en dicht gaan doordat ze groter en kleiner worden en als de huidmondjes open staan dan kan er co2
en zuurstof naar binnen maar ik kan er water naar buiten dus is verdamping en de kan ook zuurstof naar buiten natuurlijk doordat de water verdampt via die huid mondjes ontstaat een soort onderdruk in de vaat bundels die door de hele plant heen lopen die zie die dat zijn de nerven die ook op een blad ziet en
daardoor wordt uiteindelijk in de wortels u vindt er een soort zuigende werking plaats waardoor
Marnix Kluiters
water wordt omnomen je krijgt eigenlijk als het ware zo’n zeepompje toch dus je drukt aan de bovenkant er gaat iets uit en dat wordt aan de onderkant aangezogen.
Charlotte Gommers
Ja, precies.
Marnix Kluiters
En dat betekent dus als daar aan de onderkant zout water zit, dat die plant er natuurlijk niet op zit te wachten.
Charlotte Gommers
Nee, precies. Dat zout water wil die niet naar binnen krijgen. Dus wat er dan gedaan wordt, zodat er zout wordt waargenomen in de wortels, worden er plantenhormonen aangemaakt. En één daarvan is abscissinezuur. En dat abscissinezuur zorgt ervoor dat die huidmondjes zo snel mogelijk gaan sluiten
om te voorkomen dat er nog meer water ja dus je stopt
Marnix Kluiters
eigenlijk je wil niet meer op dat zeepompje drukken en om dat te doen stopt eigenlijk de co2 opname en ook wat zijn er nog meer wat er naar binnen ging zuurstof gaat ook naar binnen en maar voornamelijk
co2 ja en is water kan niet meer naar buiten ja ja en dus wat je eigenlijk krijgt is dat dus in een ander interview met lars heijn leer ik heel mooi dat eigenlijk en dat vond ik super boeiend, wat je ook ziet in Afrika door de ontbossing, dat eigenlijk bossen min of meer een soort trampoline zijn.
Dus het water verdampt, regent uit aan de rand van een continent en springt eigenlijk zo door steeds weer die verdamping verder het binnenland in. En dan heb je dus eigenlijk een groot probleem, want als die water dan niet meer uit die planten loskomt, dan stagneren natuurlijk ook allerlei andere ecologische processen.
Charlotte Gommers
Ja, dat klopt.
Marnix Kluiters
En dus ook de CO2 opname die stopt. En dat is natuurlijk wel een van de belangrijkste dingen waar wij dus nu… Oh, dus zelfs de fotosynthese gaat dan…
Charlotte Gommers
Ja, als planten geen water meer opnemen uit de bodem en ze krijgen geen CO2 meer binnen, dan kunnen ze geen fotosynthese meer.
Marnix Kluiters
Ja, dus dat ligt, dat landt er nog wel, maar daar gebeurt dan eigenlijk niks meer mee.
Charlotte Gommers
Precies. En uiteindelijk zullen ze ook afsterven, die planten.
Marnix Kluiters
Ja, en is dat dan ook waarom uiteindelijk dan het groen niet meer weer kaatst? Of is dat een andere discussie?
Charlotte Gommers
Nou, wat planten doen zodra ze gaan afsterven, vaak dan proberen ze nog als laatste redmiddel her en der wat voedingsstoffen uit zichzelf te putten. Gaan ze een soort van zichzelf opeten. En de bladgroenkorrels zijn
dan ook een bron daarvan. Daardoor gaan planten vergelen. Krijg je vergeelde bladeren. En gele bladeren zijn niet meer zo sterk in fotosynthese. Dus dat gaat er dan
Marnix Kluiters
gebeuren. En nou hoorde ik je ook zeggen dat het wel kan dat planten nog even kaart in bloei komen voordat ze afsterven. Ja. Dat is een soort laatste sprintje nog bij de marathon voordat je bij de finish helemaal uitgeput in elkaar zat.
Charlotte Gommers
Ja, voor sommige planten is dat de laatste oplossing om nog even je zaad te verspreiden.
Marnix Kluiters
Oh, dat is evolutionair technisch ook.
Charlotte Gommers
Ja.
Marnix Kluiters
Dus dan…
Charlotte Gommers
Dus een manier, vooral voor eenjarige planten, is dat een manier om dan een moeilijke situatie in ieder geval voor je je
Marnix Kluiters
nageslacht nog te over overbruggen oké interessant en dan hebben we het dus over verzilting naar dat zijn alle kanten dus een heel groot probleem voor plantgezondheid waar speelt dit nog meer rol in of
of is dat met zout water eigenlijk hier wel belangrijkste in want dan hebben denk ook nog de wat je zegt droogte maar eigenlijk haakt het dus allemaal op elkaar in.
Charlotte Gommers
Ja, eigenlijk hebben droogte en zout, verzilting voor een deel dezelfde effecten. Want ook bij droogte gaan planten dus minder. Dan sluiten ze ook die huidmondjes, omdat ze dan minder willen verdampen. Omdat ze willen het water vasthouden dat ze
hebben. Dus dat heeft dezelfde gevolgen. Het verschil is dat je dan niet die opname van die giftige natriumdeeltjes hebt. Dus die dan nog, dateft in tijdens verzilting nog een extra niveau van stress
maar ja de hoge temperaturen zijn ook een probleem omdat ja alle chemische processen werken het beste bij een bepaalde temperatuur en als die te hoog is dan nou ja en je hebt natuurlijk planten die
Marnix Kluiters
van oudsher op een bepaald systeem zijn aangepast en op moment die systemen dan veranderd dan moet zo’n plant dat natuurlijk weer bij zien te benen dus dat is natuurlijk het grote probleem want we zien natuurlijk wel op alle verschillende delen van de wereld verschillende
soorten planten die daar die concurrentiestrijd hebben gewonnen ja klopt ja er zijn niet voor niks
Charlotte Gommers
ook nog planten die wel in de woestijn kunnen overleven bijvoorbeeld dat ja ja en dan hebben
Marnix Kluiters
het al steeds meer over het klimaat nou vond ik het wel mooi jij zei het klimaat probleem gaat natuurlijk heel vaak over koolstof. Je zei je kunt de hoeveelheid planten ook en dieren en mensen ook uitdrukken in koolstof.
Hoe zit dat? Hoe moet ik dat interpreteren als iemand die gewoon biologie heeft laten vallen na de derde?
Charlotte Gommers
Ja, als alle levende organismen zijn opgebouwd uit koolstof. Dat zijn de bouwstenen van onze cellen. Je kunt op verschillende manieren over de biomassa praten en een daarvan is op kost de verdeling van koolstof en
ik heb een onderzoek gelezen uit tijdje geleden al uit 2018 of zo waarin ze dus ging kijken hoe dat verspreid is over verschillende taxa dus mensen of dieren dieren r de planten op de aarde nemen planten gewoon de grootste
hoeveelheid koolstof in beslag zeg maar dus de grootste levende organismen de grootste groep leven organismen zijn planten verreweg
Marnix Kluiters
hoeveel procent is dat dan of is dat ja volgens mij was het in de orde van
Charlotte Gommers
grootte dat je de 90% ongeveer zoiets goed dat betekent dus ook als je die
Marnix Kluiters
planten allemaal vernietigd dan een groot probleem hebben en dat is
Charlotte Gommers
zeker wel wat grootschalig gebeurt ja ja dat is zeker een groot probleem en is
Marnix Kluiters
dat ook iets waar je je zorgen over maakt want je hoort natuurlijk veel over
Charlotte Gommers
ontbossing ja zeker dat ik dat is een groot ja het is niet iets waar ik vanuit mijn vakgebied heel direct iets aan kan doen of iets meedoen maar op persoonlijk vlak zeker maak ik me daar zeker veel zorgen over en wat ik wel interessant
Marnix Kluiters
vonden de komen onlangs ook een nieuwsbericht binnen dat eigenlijk het klimaatsysteem steeds meer steeds minder co2 op begin te nemen en ja toen grapte wat vrienden van mij als het natuurlijk systeem nu zelf al niet meer
meewerkt wat wat zitten wij dan te doen als mens maar dat is natuurlijk wel heel frustrerend dat we hebben vaak het idee dat planten te boek staan als opname of als vastleggers van co2 maar jij zei ja daar vallen ook nog wel wat nuances bij trekken ja dat niet al je bedoelt
Charlotte Gommers
dat niet alle bossen en niet alle planten evenveel en daar het zo opnemen en ook dat als je een bos
Marnix Kluiters
ergens neerzet dat het niet maar een grote ja soort put is waar je maar co2 in kan een store
Charlotte Gommers
nee nee nee dat klopt wat ik je net ook hebben uitgelegd planten gebruiken zelf ook zuurstof dus nou is het wel zo dat planten die heel snel groeien, dus vooral bomen die ook in de bosbouw worden gebruikt, die leggen heel veel CO2 vast. Maar meer established, dus meer gesettelde bossen, die gebruiken ook gewoon het is niet zo dat die uitstoot van zuurstof is niet altijd even groot.
En die opname van CO2 dus ook niet.
Marnix Kluiters
Nee, dus het is zo als een bos er eenmaal staat, dan zit daar heel veel CO2 in opgeslagen. Of eigenlijk koolstof in opgeslagen. Maar het is niet zo dat dat de hoeveelheid CO2 blijvend naar beneden brengt. Dan moet je echt nieuwe bossen neerzetten die daar wel weer een hap uit kunnen nemen.
En natuurlijk stoppen met het verbranden van fossiele brandstof.
Charlotte Gommers
Ja, want als je die bomen verbrandt, dan heb je er nog niks aan.
Marnix Kluiters
En nou kijk jij vanuit je vakgebied natuurlijk best wel fundamenteel. Je doet fundamenteel onderzoek ook naar planten met allemaal moeilijke termen die ik niet begrijp. Maar hoe belangrijk is dat vakgebied ook? Waarom vind je dat zo interessant om je hier ook mee bezig te houden?
Want ik denk dat er best wel wat raakvlakken ook zitten in alle grote uitdagingen waar we wereldwijd op dit moment voor staan.
Charlotte Gommers
Klopt, klopt. Ja, ik doe zelf dus heel fundamenteel onderzoek, echt op de celniveau. Maar de vraagstukken die wij hebben, die komen vaak voort uit problemen uit de maatschappij. Dus zoals dat verzilting, droogte, vragen van hoe kunnen we er nou voor zorgen dat landbouw duurzamer wordt of beter bestand tegen klimaatverandering.
Daar komen de vragen die wij hebben wel vandaan, maar we bieden niet direct een oplossing. Maar daarom denk ik dat we wel meer kennis over en meer interesse in hoe planten reageren op hun omgeving. Is het begin van zo’n nieuwe groene revolutie.
En daar wil ik heel graag aan bijdragen. En het is soms voor ons, voor de plantenwetenschappers, best frustrerend dat planten maar een soort van voor lief worden genomen. En dat er dan weinig interesse is in de in de wetenschap daarachter dat de medische
wetenschap of wetenschap naar gedrag van dieren is vaak veel sectie hier zo vind ik dat er wordt nu ja terwijl zonder planten waren wij
Marnix Kluiters
helemaal niet geweest is en ook met verzilting het c3 stuk super interessant want er zijn natuurlijk wel planten die beter kunnen omgaan met zout water dan de plant die er al stonden klopt om dan te kijken of die misschien een nieuwe rol ja spelen en het voedsel system wat we hebben klopt ja en wat wat verwacht je
van jouw vakgebied zie jij dat er wel steeds meer aandacht voor is of is het ook een beetje een hopeloze zaak
Charlotte Gommers
nee er is wel er is altijd wel aandacht voor en en de ze de we zorgen ervoor dat de aandacht voorkomt we doen al hard ons best voor en we hebben in wagingen een hele grote groep studenten die elk jaar afstudeert dus dat is veelbelovend denk ik ja het is wetenschap op dit moment is niet heel
erg ja we hebben het een beetje zwaar te verduren met de aangekondigde bezuinigingen dus ik hoop dat dat niet ja ja dat het niet met de grond gelijk wordt gemaakt want niet alleen onze
Marnix Kluiters
wetenschap alle wetenschappen belangrijk dan in nederland valt het natuurlijk relatief gezien nog mee als wat nog mee ja als we kijken over de oceaan heen maar om nog even ook richting afsluiting te bewegen wij hebben die plantenkennis is wel kaart nodig om ook in de toekomst te kunnen
voorzien natuurlijk wereldwijd uiteindelijk 10 miljard mensen die er waarschijnlijk zullen rondlopen maar als in nederland grote uitdagingen natuurlijk dus die fundamentele kennis denk ik wel heel belangrijk ja ook ja gewoon economisch en welvarend te blijven als land zeker krachtig
over zeker ja ja en dan ben ik altijd als afsluiter nog wel even benieuwd naar een allerlaatste slotvraag. Jij werkt natuurlijk ook veel met studenten. Uiteindelijk gaan de mensen ook de arbeidsmarkt op. Ik hoop altijd ook vanuit mijn boek Duurzame Ambitie dat mensen hun 80.000 uur die ze hebben in hun carrière gemiddeld genomen in gaan zetten om die transitie naar een duurzame samenleving te versnellen.
Wat zou je mee willen geven aan de mensen die nu starten op de arbeidsmarkt?
Charlotte Gommers
Wat ik mijn studenten vaak meegeef is dat een van de belangrijkste dingen is dat je met plezier naar je werk gaat. Dat je een soort van vervulling voelt in je werk. En belangrijk daarvoor is om inspirerende mensen om je heen te hebben.
En niet te voelen dat je werk een moedje is. Dus ik zou zeggen, zorg ervoor dat je inspirerende collega’s hebt. Fijne, goede mentoren die jou de goede richting in sturen. En die jou veel zelfvertrouwen kunnen geven.
En dan kun je dus ook je ambities en je ja die mooie dromen waar gaan maken zeg maar deze een beetje als een
Marnix Kluiters
plan zorg dat je perfect perfecte conditie op zoek gaat die bij jouw systeem en wees ook een beetje adaptief ja heel adaptief top en dan bedank ik trier als nog want dit de interviews ook terug te zien op youtube voor de opnames wij zitten hier op kantoor en jij charlotte rommers heel
veel dank ik hoop dat jij je toch door mag gaan met wetenschap en ook met de mensen met wie je samenwerkt. Want volgens mij gaan wij, naarmate de klimaatrisis toeneemt, deze kennis echt heel hard nodig.
Charlotte Gommers
Heel erg bedankt.
Speaker E
Hoi, Mark hier. Ik ben de trainer van de EcoSofie Academy. En samen met Marnix schreef ik het boek Duurzame Ambitie. Wil jij meer positieve impact maken vanuit je werk? Schrijf je dan in voor ons trainingsprogramma Duurzame Ambitie.
In drie dagen vergroot je je invloed in je baan, je organisatie en je sector. Of ontdek je dat jouw duurzame droombaan ergens anders zit. Eerdere deelnemers beoordeelden dit programma met een 9,5.
Other speaker
Ga voor info en data naar ecosofie.academy.
