Als kind was ze al een onrustige geest, zegt Bernice. Opgegroeid middenin Rotterdam, maar dat was niet haar stad. Dus nam ze als veertienjarige in haar eentje de nachttrein naar Basel, om daar te leren skiën. ‘Dat was denk ik het begin van mijn avonturen. Ik had het vertrouwen: dat komt wel goed, ik maak me niet druk.’ Die avontuurlijke instelling leidde haar via een stage in het buitenland (natuurlijk in Colorado, in de bergen) en werkervaring in Zwitserland kwam ze op de polen terecht. ‘Ik kreeg de financiering rond en in de Volkskrant kon ik verslag doen van mijn expeditie naar de Zuidpool. Ik weet nog dat het in december ijskoud was in Nederland, er lag sneeuw en de treinen reden niet meer. Ik liep zonder handschoenen en zonder muts naar de Zuidpool toe. Toen dacht ik: hier klopt iets niet.’

Nieuwe wetenschap

Klimaatverandering die je aan den lijve ervaart, het maakt indruk op haar. Ze schrijft over de Zuid-Atlantische oceaan, die een paar graden warmer is dan hij zou moeten zijn. En over de warme lucht die op dat moment naar de zuidkap blaast. ‘De ijskap erodeert aan de onderkan en stort in. Dat is niet vanuit satellieten te zien. Eigenlijk moeten we met onderzeeschepen en camera’s kijken wat er precies gebeurt, nieuwe wetenschap. In het noordpoolgebied is het meer zichtbaar, dankzij satellietfotografie en metingen van NASA. Daar zien we dat zestig procent van het Noordpoolijs al is verdwenen.’

Dat inzicht wil Bernice ook delen met de boardroom. Daarom nodigde ze CEO’s, mensen uit de raad van bestuur en de raad van commissarissen van grote bedrijven uit om mee te gaan naar Spitsbergen. ‘Met klimaatexperts en arctische wetenschappers aan boord zijn we gaan varen bij Spitsbergen, omdat je daar duidelijk kunt zien voor de fauna daar. We gingen iedere dag het schip af om te zien, te voelen en waar te nemen. En te bewonderen, want dat hoort er ook bij.’ 

Open voor verandering

’s Avonds hielden de deelnemers aan de reis workshops om te bespreken hoe ze de inzichten konden vertalen naar hun werk. ‘Aan het begin van de trip is iedereen nog aan het opscheppen hoe goed ze bezig zijn, maar naarmate de reis volgt verandert dat. Dan gaan ze met elkaar in gesprek over de blokkades waar ze tegenaan lopen. Je merkt dat ze allemaal open staan voor verandering, in het hart zit het goed, maar ze krijgen het niet voor elkaar. Ze worden teruggefloten door het bestuur of door de raad van commissarissen. Daar zit enorme frustratie. Dat proberen we om te draaien naar: wat zou je wél kunnen doen. Dan ontstaat veel productiviteit.’ Zo ontstonden veelbelovende initiatieven, zoals de Spitsbergen Ambitie in de financiële sector en gezamenlijke CO₂-rapportage, en zelfs een circulaire bouwdatabase na een reis naar Antarctica.

De sneeuwschoenen hebben hun werk gedaan, concludeert Bernice. ‘Je moet je realiseren dat mensen, zeker op dat niveau, geleefd worden. Ze zitten continue vast in agenda’s, ze hebben geen moment de tijd om na te denken waar het écht om gaat. Ik ben ervan overtuigd dat als mensen uit hun comfortzone worden gehaald, bijvoorbeeld door met sleetjes op pad te gaan of met sneeuwschoenen aan een wandeling te maken, dat ze dan anders gaan nadenken over het grotere probleem.’

Want wat er nu op de noord- en zuidpool gebeurt, gebeurt straks bij ons, vertelt Bernice. ‘Poolijs is de kanarie in de kolenmijn. En wij zijn niet immuun voor de klimaatverandering. Sterker nog, de Noordpool is niet meer het slachtoffer van de klimaatverandering, maar de drijvende kracht. De veranderingen versterken zichzelf: er is minder ijs, de zon schijnt meer op het water, het water warmt op zodat nog meer ijs gaat smelten.’

First class

Paradoxaal moeten mensen dus eerst een stuk reizen om na te denken over het CO2-probleem, terwijl juist vliegreizen flink bijdragen aan de klimaatproblemen. ‘Ik vind het niet eerlijk dat we iemand die eens per jaar in het vliegtuig stapt vermanend toe te spreken, vooral omdat juist die budgetreizen vaak met de zuinigste vliegtuigen worden uitgevoerd,’ zegt Bernice. ‘Terwijl aan de andere kant privéjets of iemand die first class naar New York vliegt voor een weekendje, veel vervuilender is. Maar het blijft verschrikkelijk vervuilend, ook met de CO2-compensaties die vliegtuigmaatschappijen aanbieden. Ik ben niet tegen vliegen, maar wel tegen mensen die klakkeloos vliegen, een weekendje met de jaarclub naar IJsland bijvoorbeeld.’

Voor Bernice is de poolkou geen doel op zich, maar een middel om mensen wakker te schudden. De stilte van de polen laat weinig ruimte voor uitvluchten. ‘Zien is geloven,’ zegt ze. En wie eenmaal heeft gezien wat er smelt, kan niet meer doen alsof het ver weg is.

Luister ook naar de podcast: Wat poolijs ons leert over overleven, met Bernice Notenboom

Foto: Hubert Neufeld (Unsplash)