Mensen overtuigen met louter feiten lukt eigenlijk niet, daar heb ik al vaker over gesproken met experts in mijn podcast. Psycholoog en communicatiestrateeg Daan Remarque bijvoorbeeld: ‘We zijn geen computers, we zijn als mensen grotendeels emotioneel en slechts een beetje rationeel.’ Ook sociaal psycholoog Kees van den Bos stelt dat betere of toegankelijkere kennis wel nodig is, maar lang niet voldoende: ‘We moeten ook kijken naar de zorgen die mensen hebben.’

Dat brengt Eefje Hendriks in de praktijk met deep canvassing, de methode waarbij mensen lang in gesprek gaan met elkaar, niet per se over stemvoorkeur, maar vanuit een politiek issue. Zo’n gesprek gaat al snel over gedeelde waarden, persoonlijke zorgen en verhalen. ‘De gesprekken duren zo’n 15 tot 20 minuten’, vertelt Eefje. ‘Het wordt een ander gesprek, er is tijd, verbinding en diepgang.’ Met als doel: verschillen overbruggen. ‘Mensen worden tegen elkaar uitgespeeld door de politiek. En het enige tegengif is verbinding.’ Bovendien is deep canvassing een bijzonder effectief middel voor gedragsverandering, legt ze uit. ‘Tien procent van de mensen verandert blijvend van mening, blijkt uit Amerikaans onderzoek. Als het gaat over politieke communicatie is dat een waanzinnig aantal.’

Kom in actie, dat drijft mij

Eefje Hendriks is opgeleid als cultureel antropoloog, een studiekeuze vanuit nieuwsgierigheid naar mensen en culturen. Daar leerde ze ook dat normen en culturen niet vastliggen, maar zijn bedacht. En dat kan dus ook anders worden bedacht, concludeerde ze. Van haar ouders, allebei jurist, leerde ze om in actie te komen tegen onrechtvaardigheid, vertelt ze. ‘Als het niet eerlijk is, dan ga je hogerop en dan kom je in actie. En dat is wat mij drijft.’ Na haar studie werkte ze in de klimaat- en milieuhoek, onder andere bij Milieudefensie. Ze organiseerde demonstraties en dacht na over lobby en burgerlobby. Vanuit die ervaring concludeerde ze dat je alle beschikbare instrumenten moet inzetten om verandering te bereiken. ‘Er zijn een aantal dingen die we in Nederland niet doen. En dat is bijvoorbeeld deep canvassing. Nou ja, niemand deed het nog, dus dachten we: dan moeten wij het maar doen.’ Samen met Pippi van Ommen en Bruno Lauteslager richtte ze in 2023 Deep Canvassing Nederland op.

Gewoon, als jezelf

De urgentie werd extra groot toen in november 2023 Wilders de verkiezingen won en het kabinet viel op het thema migratie. Dat bevestigde voor haar dat juist daar het gesprek over gevoerd moest worden. Dus gaan teams van deep canvassers nu huis aan huis in gesprek met mensen. Niet in een jasje van een politieke partij, zonder buttons of flyers met logo’s, maar gewoon, als zichzelf. ‘Zo’n logo of merk representeert een soort ideeënpakketje. Maar aan de deur hebben mensen geen idee waar ik sta en waar ik me zorgen over maak.’ De gesprekken zijn open, op een laagdrempelige manier. Eefje belt aan, stelt zich voor, legt uit wat ze komt doen en vraagt of ze een stelling mag voorleggen, bijvoorbeeld basisrechten voor iedereen in Nederland, en een tweede specifiek over migranten. Beide keren geven gesprekspartner én canvasser een cijfer van 1 tot 10. ‘De stelling is een breekijzer om in gesprek te komen. En je hebt eigenlijk heel kort en heel snel al heel veel informatie van elkaar. Diegene weet waar ik sta, ik weet waar diegene staat.’

Zoek de nuance tussen 2 en 3

In het gesprek overzoeken de canvassers hoe het schoolcijfer voor de stelling tot stand is gekomen, en waar de nuance te vinden is. ‘Oké, je bent niet een 1, dus je bent niet 100% helemaal onwrikbaar tegen. Maar 2 is wel laag, wat zou dan een 3 betekenen?’ En zo verschuift het gesprek naar het persoonlijke domein. Soms delen mensen ervaringen, ze vertellen hoe ze tot hun overtuiging zijn gekomen. Die zijn niet altijd logisch, soms zelfs tegenstrijdig, maar ook daarvoor is ruimte in het gesprek. In gesprek met een mevrouw die vertelde dat ze bang was in haar eigen buurt, kwam ze tot de kern door zelf een persoonlijke ervaring te delen. ‘Een vriend van mij komt uit Syrië’, vertelde ze in het gesprek. ‘Hij kwam hier naartoe toen hij 15 was, ongeveer even oud als jouw zoon. En hij voelt zich onveilig door hoe hij wordt behandeld. Hij wordt staande gehouden door de politie als hij gaat pinnen, hij mag niet meedoen. Hoe komt het dat we een systeem hebben gebouwd waarin jij bang bent voor hem, en hij voor jou? Terwijl we eigenlijk hetzelfde willen: een veilige buurt waar we aan de toekomst kunnen werken?’ De reactie van die vrouw: ‘Je hebt gelijk, ik scheer ook iedereen over één kam. En dat vind ik zelf ook wel lastig.’

Verbindend gesprek

Niet alle gesprekken lopen zo. Soms hebben mensen onwrikbare overtuigingen of extreme opvattingen, waar je niet tegenop kunt praten. ‘Als iemand niet wil verbinden, dan kan ik ook geen verbindend gesprek voeren. Dat is ook een beetje de vuistregel van verbindende communicatie. Er is wel van twee kanten een intentie nodig om een gesprek te hebben.’

Maar ze laat zich niet ontmoedigen. Deep canvassing wérkt, ze is er vast van overtuigd. ‘Bij negen van de tien deuren kom je, ook als iemand zijn mening niet verandert, iets nader tot elkaar. Er is meer begrip onderling en er is ook vaak wat meer diepgang. Waar mensen eerst heel hard taalgebruik hebben of dingen heel stellig benoemen, is er daarna iets meer ruimte voor overpeinzing.’ 

Deep canvassing is geen wondermiddel. Het kost tijd, niet elk gesprek lukt, en het is slechts één instrument in een breder palet aan tactieken voor verandering. Advies van Eefje aan iedereen die wil bijdragen, binnen of buiten deep canvassing: ‘Don’t let the perfect be the enemy of the big. Droom groots en begin gewoon, en draag bij aan iets goeds voor iedereen.’

Luister ook naar de podcast Blijvend van mening veranderen.

Foto: Nick Staal (Unsplash)